Meksikalı sürrealist ressam Frida, resimlerinde yer alan gerçekdışı komposizyonlara rağmen sürrealist olduğunu kabul etmedi. Kendisini halk ressamı olarak nitelendiriyordu, O’na göre resimleri kendi gibi Meksika’nın devrimci ruhunu simgeliyordu. Vahşi güzelliğini Macar babasına ve Kızılderili annesine borcluydu.

Frida Kahlo resimleri
Frida Kahlo resimleri

6 yaşındayken çocuk felci geçirdi ve bacağı sakat kaldı. İyi bir eğitim aldı, sorgulayan, entellektüel aynı zamanda anarşist ruhlu biri oldu. 19 yaşındayken sevgilisi Alejandro ile bindiği otobüs kaza yaptı, bu trafik kazası hayatının dönüm noktası oldu. Kazada ölenler de olmuştu, o kalçasından giren demirle hayatta kaldı. Alejandro, şanslıydı, kazada yaralanmadı. Aynı zamanda insafsızdı, 3 yıllık sevgilisi Frida’yı hastanede terkediverdi. Alejandro, Frida’yı terketme sebebini, Frida’nın onu kazadan önce aldattığına inandığı, olarak açıklamıştı. Vicdanını rahatlatmak için uydurmuş da olabilir ama sözkonusu Frida olunca iki kere düşünmek gerek.

Frida sıkıntıdan hastanede kendisine bir eğlence buldu; resim yapmak. Hastanede aynaya bakarak otoportrelerini yapmaya başladı, ileride de bu kadar çok otoportre yapmasını “yalnızlık” olarak açıklayacaktı.

Self-portrait of a Velvet Dress (1926) , Özel koleksiyon, 31 cm x 23 cm
Self-portrait of a Velvet Dress (1926) , Özel koleksiyon, 31 cm x 23 cm

Frida, bu Self-portrait of a Velvet Dress isimli resmi Alejandro için yapmıştı. Bu masum asilzade bakışlarını otoportresinde ölümsüzleştirip, Alejandro ile barışmayı ümit etmişti. İşe yaradı ama biraz(!). Alajandro Avrupa seyahatine çıktı, uzunca bir süre dostça mektuplaştılar. Bu arkadaşlık Frida’yı hastanede oyalamaya yetti. İki yıl sonra ancak ayağa kalkabildi fakat bir “ressam” olarak. Bu kaza onun bir ressam olmasına vesile olmuştu evet ama, hayatı boyunca fiziksel acılar çekmesine ve 30’dan fazla ameliyat olmasına da sebep oldu. Diego Rivera ile tanıştıktan sonra Alejando ile olan ilişkileri tamamen bitti.

Nickolas Muray'in çektiği Fridah Kahlo fotoğrafları
Nickolas Muray’in çektiği Fridah Kahlo fotoğrafları

Hayatının en büyük kazası olarak nitelendirdiği, yaşadığı otobüs kazası değil, Diego Rivera’ydı. Meksika’nın o dönem en meşhur ressamı olan Diego Rivera ile 1929’da evlendi. Çiftin aşkları kadar sadakatsizlikleri de ünlüydü. Diego başlattı, Frida kendini durduramadı. Frida Fransız asıllı bir dansçı kadınla da oldu (evet yanlış duymadınız bir kadınla), Rus devrimci Lev Troçki ile de, evliliğini gizleyip 10 yıl kadar New York’ta yaşayan ünlü Macar fotoğrafçı Nickolas Muray ile de. Nickolas, Frida’nın evli olduğunu öğrendiğinde iş işten geçmişti. 1939’da Frida ve Diego boşandığında, Nickolas ümitlendi ama nafile. Frida ve Diego 1 yıl sonra tekrar evlendiler. Frida ve Nick hayatları boyunca dost oldular. Nickolas’ın 10 binden fazla fotoğrafı vardı ama O’nu meşhur yapan çektiği Frida fotoğrafları oldu. Aşk acısının minicik bir tesellisi.

Frida’nın resimleri 1938’de New York’ta, 1939’da Paris’te açtığı sergilerle popüler oldu. Resimleri satılmaya başlamıştı. Louvre’un resmini alması, Breton, Picasso gibi sanatçıların desteği moral olmuştu. Sanat hayatı boyunca 143 resim yaptı, bu resimlerin 55 tanesi oto-portreydi. 70’li yıllarda 20-30bin dolara alıcı bulan resimleri,  80’li yıllardan itibaren milyon dolarlarla el değiştirmeye başladı. En çok aranan resimleri elbette oto-portreleri. Madonna da sıkı bir Frida hayranı olarak biliniyor. Bugüne kadar satılan en pahalı Frida resmi 5,6 milyon karşılığı 2006’da el değiştiren “Frida Roots” resmiydi, Madonna isminin açıklanmasını istemedi ancak camia resmi O’nun aldığına kesin gözüyle baktı. 1979’da 44bin dolara alıcı bulan “Self Portrait with Monkey” resmini de yine Madonna 80’lerin sonunda 1 milyon dolar verip almıştı.

Solda “Self Portrait with Monkey”, Sağda “Frida Roots”
Solda “Self Portrait with Monkey”, Sağda “Frida Roots”

Frida Meksika’daki ilk sergisini vefatından 1 yıl önce 1953’te açabildi. Ancak çok hastaydı, sergi açılışına yatağı ile taşınmıştı. 1954’te sakat olan bacağı kangren sebebiyle kesildi, daha sonrasında yaşadığı akciğer hastalığı sebebiyle henüz 47 yaşındayken Meksika’da vefat etti.

The two Fridas (1939) , Museum of Modern Art, Mexico City, Meksika, 173,5 cm x 173 cm
The two Fridas (1939) , Museum of Modern Art, Mexico City, 173,5 cm x 173 cm

“The Two Fridas” resmini Diego ile ayrı olduğu dönemde yaptı, sağdaki Diego’nun sevdiği Frida, soldaki Frida’nın Diego ile anlaşamayan farklı yüzüydü. Resmi tamamlamaya yakın Nickolas’ın çektiği bir fotoğraf var, biraz ajanlık yaptım, onda kalplerin ikisi de açıkta değil, makas yok, kimbilir sonradan ne düşündü de ekledi bunları resmine.

Self-portrait of a Velvet Dress (1926) , Özel koleksiyon, 31 cm x 23 cm
Self-portrait of a Velvet Dress (1926) , Özel koleksiyon, 31 cm x 23 cm

Bir başka hayranı olduğum ve Gunde1Resim.com ‘da yer verdiğim Frida resmi Arkadaşı Dorothy Hale’in intiharı, o dönemde Rivera ile evliliği çankantılı olan Frida’yı derinden etkilemişti. Ve belki kendi aklından da geçen intihar düşüncelelerini aktarmak için bu resmi kullandı. Dorothy Hale, dillere destan güzelliği olan bir kadındı. Zengin eşi sayesinde sosyeteye girmişti ancak onun amacı aktrist olmaktı. Amma velakin çok veteneksiz olduğu söyleniyor, ve de bahtsız. Kocasını bir trafik kazasında kaybettikten sonra hem maddi hem de manevi olarak çöktü. Üzerine birkaç başarısı ilişki onu bitirdi. İntihar ettiği gece, en sevdiği arkadaşlarını evine çağırdı, uzun bir yolculuğa çıkacağını, bundan önce vedalaşmak istediği söyledi. Evdeki güzel sohbetten sonra, yine arkadaşlarıyla Oscar Wilde’ın oyununa gitti. Aktrist olamamıştı belki ama izlemek de harikaydı onun için belli ki. Arkadaşları geceye partide devam ederken, o gece 1 gibi evine döndü. Tüm yakınlarına tek tek mektup yazdı, avukatına vasiyetini yazdı. İtinayla ve kararlılıkla o geceye hazırlandı resmen. Sonrasında ise Hampshire House’un 16. katında bulunan dairesinin camından kendini aşağı bıraktı. Üzerinde en sevdiği elbisesi vardı. Oyun yazarı, Vanity Fair’in yayıncısı aynı zamanda kongre üyesi olan Clare Boothe Luce, Dorothy’nin çok yakın arkadaşıydı. Arkadaşı olduğunu bildiği Frida’dan Dorothy’yi anmak için bir resim yapmasını istedi, Luce bu resmi Dorothy’nin annesine hediye edip, taziyelerini sunacaktı, kızını Frida’nın resminde ölümsüzleştirmiş olacaktı. Frida zevkle işi kabul etti, dedim ya o dönem kendi kafası da karışık olduğundan aklında bir sürü fikir vardı. Frida, Luce’ye “ex-voto” tarzında yapacağını söyledi, bunun Frida’nın istediği şekilde yapılacak güzel bir portre olacağını düşünen Luce anlamadan tamam dedi. Halbuki “ex-voto” standart bir resim tarzı değildi, ölüm-kaza gibi olay anlarını tüm çıplaklığı ile anlatmak, altına bu konuda bir de yazı yazmaktı. Luce resmi görünce elbette çıldırdı. Dorothy’nin annesine, kızının an be an düşüşünü gösteren, yerde kanlar içinde yatan halini nasıl gösterecekti. Resmin altında şöyle yazıyordu: “21 Ekim 1938’de New York’ta sabah saat 6’da, Dorothy Hale kendini Hampshire House’daki dairesinin pencereden atlayarak intihar etmiştir. Bu resim onun anısına Frida Kahlo tarafından yapılmıştır”. Frida’ya bakın siz, resmi yaptıran Luce’den bahsetmemiş bile, sanatçı egosu… Luce önce resmi yakıp yırtmak istedi, sakinleştikten sonra düzeltme ise yaptırır: “Bu resim Clare Boothe Luce tarafından, Dorothy’nin annesi için, Frida Kahlo’ya yaptırılmıştır”. Luce, resmi yine de korkunç bulur, Dorothy’nin annesine veremez, arkadaşı Frank Crowninshield’e verir. Frank vefat ettikten sonra, resim bir süre ortalıkta görünmez. Bir gün Phoenix Müzesi’nin kapısında beliriverir. Müze elbette o gün bugün resme gözü gibi bakıyor. Resimdeki üç boyut etkisi çok etkili. Dorothy’nin atladığı, düşmekte olduğu ve düştüğü 3 hali de görünüyor. Yerde yatan hali, resmin neredeyse önünde gibi. Çerçeveyi boyaması ve çerçevede kanın izlerinin aşağıdan yukarı yayılma hissi tam Frida’ya yakışır fikirler.

Frida on Bench – New York City – 1939, Nickolas Muray
Frida on Bench – New York City – 1939, Nickolas Muray

 

Frida Kahlo bugün dünyanın en ünlü Meksikalı kadın sanatçısı. 5,6 milyon’a satılan resmi ile tüm Latin Amerika’da bir resmi en yüksek tutara satılan sanatçı. Tüm dünyada ikon haline gelen Frida Kahlo’nun hayata karşı duran kişiliği, anarşik karakteri, fiziksel güzelliği ve çarpıcı resimleri  O’nu aynı zamanda en çok aranan ressamlardan biri haline de getiriyor. Kaşları ve bıyıklarını unutmayalım, onlar Frida’nın alametifarikası. 2002’de çekilen sinema filminde Frida’yı Selma Hayek canlandırdı. Film En iyi Müzik ve En iyi Makyaj dallarında Oscar kazandı. Frida Kahlo moda, sanat, tasarım, eğlence dünyasında her yaşta insana ilham vermeye devam ediyor.

frida ilham

2011’de Pera Müzesi “Gelman Koleksiyonu’dan Frida Kahlo ve Diego Rivera” isimli sergisi ile İstanbul’daki Frida severleri büyülemişti. Gelman koleksiyonu oldukça güçlüydü. Biz bu yaz Roma’da Scuderie del Quirinale’deki geniş Frida Kahlo sergisine denk geldik ve mest olduk.  Bu sene Amerika’da Frida senesi. “Frida Kahlo: Through the Lens of Nickolas Muray” sergisi 22 Mart 2015’e  kadar The Foosaner Art Museum Florida’da, “Frida and Diego from the Gelman Collection” 26 Şubat – 31 Mayıs 2015 arası NSU Museum of Art, Fort Lauderdale’de ve “Diego Rivera and Frida Kahlo in Detroit” 15 Mart-12 Temmuz 2015 arası The Detroit Institute of Arts’da ve Frida Kahlo : Art, Garden, Life sergisi ise 16 Mayıs – 1 Kasım 2015 arası The New York Botanical Garden’da olacak. Frida Kahlo seven herkesin dünyanın herhangi bir yerinde resimleri ile sık sık karşılaşması dileğiyle.